ERP terimleri,
sade Türkçe.

İleri üretim planlama.

Advanced Planning and Scheduling. Kapasite, kısıtlar ve önceliklere göre üretim emirlerini optimum sıraya dizen ileri planlama modülü. ERP'nin üretim çekirdeğinin üzerinde çalışır.

Ürün ağacı / reçete.

Bill of Materials. Bir ürünü oluşturan hammadde ve yarı mamullerin listesi; çok seviyeli olabilir.

Bilgisayarlı bakım yönetimi.

Computerized Maintenance Management System. EAM'in bakım odaklı yan kategorisi; periyodik bakım emri, arıza kayıt, yedek parça stoğu.

Müşteri ilişkileri yönetimi.

Customer Relationship Management. Müşteri kaydı, lead, fırsat, ziyaret notu, kampanya gibi süreçleri yöneten modül.

Varlık yönetimi.

Enterprise Asset Management. Ekipman envanteri, periyodik bakım, arıza takibi, hayat döngüsü yönetimi modülü. Enerji, üretim, lojistik sektörlerinde omurga.

Kurumsal performans yönetimi.

Enterprise Performance Management. Bütçe, tahmin, planlama, konsolidasyon ve dashboard süreçlerini ERP'den ayrı veya entegre yöneten kategori.

Kurumsal Kaynak Planlama yazılımı.

Enterprise Resource Planning. İşletmenin tüm temel süreçlerini (finans, satış, satın alma, üretim, İK, stok) tek bir veri modeli üzerinden yöneten entegre yazılım sınıfıdır.

Saha servis yönetimi.

Field Service Management. Saha teknisyenlerinin iş emri, GPS rota, mobil uygulama üzerinden kurulum/arıza süreçlerini yönetir.

Work center / üretim noktası.

Üretim sürecinde belirli bir operasyonun yürütüldüğü makine, hat veya çalışma alanı. Kapasite, çalışma takvimi ve maliyet kaynağı bu seviyede tanımlanır.

QC süreçlerinin yönetimi.

Hammadde kabul, ara ürün ve mamul kalite testlerinin tanımlanıp sonuçlarının kayıt altına alındığı ERP modülü. Sertifika basımı, sapma yönetimi ve karantina stoğu da kapsar.

Laboratuvar bilgi sistemi.

Laboratory Information Management System. Numune kabul, test sonucu, kalibrasyon, raporlama süreçlerini yönetir; ilaç, gıda, kimya sektörlerinde ERP ile entegre çalışır.

Ana Üretim Çizelgesi.

Master Production Schedule. Hangi ürünün ne zaman ve ne miktarda üretileceğini planlayan ana çizelge. MRP'nin girdisidir.

Malzeme İhtiyaç Planlaması.

Material Requirements Planning. Talep tahmini ve mevcut stok bilgisinden yola çıkarak hangi hammaddenin ne zaman, ne kadar tedarik edileceğini hesaplayan üretim planlama yöntemi.

Üretim kaynak planlaması.

Manufacturing Resource Planning. MRP'nin kapasite planlama, finans ve insan kaynağı boyutlarını da kapsayacak şekilde genişletilmiş hâli. ERP'nin üretim çekirdeği bu metodolojidir.

Ürün yaşam döngüsü.

Product Lifecycle Management. Ürün tasarım, mühendislik değişiklik, doküman ve revizyon yönetimi modülü; CAD sistemleriyle entegre çalışır.

Satış noktası kasa.

Point of Sale. Mağaza kasa, hızlı satış, vardiya açılış-kapanış, X-Z raporu süreçlerini yöneten modül.

Üretim operasyon akışı.

Bir ürünün hangi iş istasyonlarında, hangi sırayla ve ne kadar sürede üretileceğini tanımlayan operasyon listesi. Maliyetlendirme ve planlamanın temelidir.

Çıkış lojistiği yönetimi.

Sipariş toplama, paketleme, araç yükleme ve müşteriye teslim süreçlerini planlayan modül. WMS ve TMS arasında köprü görevi görür.

Taşıma yönetim sistemi.

Transportation Management System. Sefer planlama, rota optimizasyonu, sürücü atama, milkrun gibi taşıma süreçlerini yöneten modül.

Depo yönetim sistemi.

Warehouse Management System. Mal kabul, yerleştirme, toplama (picking), paketleme, sevkiyat süreçlerini barkod / RF terminal seviyesinde yöneten modül.

Söz verilebilir stok.

Available to Promise. Müşteri siparişine karşı hangi tarihte ne kadar ürünün gerçekten verilebileceğini, mevcut stok ve planlanan üretim üzerinden hesaplayan fonksiyon.

Üretilebilir stok sözü.

Capable to Promise. ATP'den farklı olarak yalnızca eldeki stoğu değil, kapasite ve hammadde uygunluğunu da değerlendirerek söz veren ileri planlama fonksiyonu.

İlk son kullanma → ilk çıkış.

First Expired First Out. Raf ömrü olan ürünlerde stoktan çıkış stratejisi; gıda ve ilaç sektörlerinde kritik.

İlk giren → ilk çıkar.

First In First Out. Stoktan çıkış stratejisi; mali ve operasyonel doğru maliyetlendirme için yaygın.

Toplam ekipman etkinliği.

Overall Equipment Effectiveness. Üretim hattı verimliliğinin (kullanılabilirlik × performans × kalite) ölçüsü. ERP veya MES sistemlerinde otomatik hesaplanır.

Zamanında ve eksiksiz teslimat.

On Time In Full. Müşteri sevkiyatlarının vaadinde ve eksiksiz yapılma oranı. Lojistik ve perakende KPI'ı.

Parti bazlı izlenebilirlik.

Hammaddeden mamul ürüne kadar partilerin uçtan uca izlenmesi. Geri çağırma, raf ömrü ve mevzuat uyumu için gıda, ilaç ve kimya sektörlerinde zorunlu yetenektir.

Üretim parça onay süreci.

Production Part Approval Process. Otomotiv yan sanayide yeni parça öncesi yapılan onay süreci. ERP'de doküman ve revizyon yönetimi gerektirir.

Demand forecasting.

Geçmiş satış, sezonluk eğilim ve dış değişkenler kullanılarak gelecek dönem talebinin istatistiksel veya yapay zekâ destekli yöntemlerle tahmin edilmesi.

Work order.

Belirli bir ürünün, belirli bir miktar ve tarihte üretilmesi için açılan iş emri. Hammadde rezervasyonu, operasyon kaydı ve maliyet toplama bu belge üzerinde olur.

Üretim vardiyalarının yönetimi.

Operatör yetkinliği, kanuni mola süreleri ve üretim takvimi dikkate alınarak vardiya çizelgesi oluşturma. Üretim ve İK modülleri arasında çalışır.

Data migration.

Eski sistemden yeni ERP'ye stok kartı, müşteri, açık fatura ve bakiye verilerinin temizlenip taşınması. Genellikle proje başarısının %30-40'ını belirleyen iş paketidir.

E-belge geçişi düzenlemesi.

E-fatura, e-arşiv ve e-defter mükellefiyetinin kapsamını ve geçiş takvimini düzenleyen mevzuat. Ciro eşiklerinin düşürülmesinde dayanak yasalardan biri.

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu.

Bankalar, finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketlerini düzenleyen bağımsız idari otorite. Bu sektörlerin ERP/yazılım seçimlerinde uyum gereksinimi belirler.

Gümrük entegre veri sistemi.

Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri. Gümrük beyanname işlemlerinin elektronik yürütüldüğü TC Ticaret Bakanlığı sistemi. İhracatçı ERP'leri için entegrasyon hedefi.

DBS — basit usul / serbest meslek.

Serbest meslek erbabı, basit usule tabi ve işletme hesabı esasına göre defter tutan mükelleflerin defter ve beyan işlemlerini elektronik yürüttüğü GİB sistemi.

Tüketici (B2C) elektronik fatura.

E-fatura mükellefi olmayan alıcılara kesilen elektronik faturadır. GİB onayı gerektirmez ancak elektronik saklama zorunluluğu vardır.

Yevmiye + kebir defter elektroniği.

Yevmiye ve büyük defterin XBRL-GL formatında elektronik üretimi. E-fatura mükellefleri için zorunludur; aylık berat alımı yapılır.

Elektronik fatura — GİB zorunlu.

Gelir İdaresi Başkanlığı'nın UBL-TR formatında ürettiği elektronik fatura sistemi. 3 milyon TL ve üzeri ciroya sahip mükellefler için zorunludur.

Sevk irsaliyesi elektronik.

Mal sevkinde düzenlenen irsaliyenin elektronik ortamda gönderim ve alımıdır. E-fatura mükellefleri için zorunludur.

Elektronik müstahsil makbuzu.

Çiftçi ve üreticilerden mal alımında düzenlenen müstahsil makbuzunun elektronik karşılığı. GİB sistemine kayıt zorunluluğu vardır; tarım ve gıda sektöründe yaygın.

Elektronik serbest meslek makbuzu.

Avukat, doktor, mali müşavir gibi serbest meslek erbabının düzenlediği makbuzun elektronik karşılığı. GİB onayıyla iletilir; e-fatura altyapısı kullanılır.

Uluslararası finansal raporlama standartları.

International Financial Reporting Standards. İhracatçı, halka açık şirket veya yabancı yatırımcılı kurumlarda ek olarak istenen raporlama çerçevesi. ERP'lerde yerel + IFRS paralel defter desteği aranır.

İlaç Takip Sistemi.

Türkiye'de ilaç ürünlerinin karekod ile üretimden hastaya kadar elektronik izlendiği sistem. İlaç ERP'si için zorunlu entegrasyon.

KOBİ'ler için TFRS.

Halka açık olmayan ve belirli büyüklüğün altındaki işletmeler için sadeleştirilmiş TFRS uyarlaması. Bağımsız denetim raporlarında kullanılabilir.

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu.

6698 sayılı kanun. Türkiye'de kişisel veri işleyen tüm kurumların uymakla yükümlü olduğu çerçeveyi tanımlar. ERP'de müşteri ve çalışan verisi yönetiminde temel referans.

Birleşik MUH-SGK beyanı.

Stopaj kesintileri ile SGK aylık prim hizmet bildirgesinin tek bir beyannamede birleşik şekilde verildiği uygulama. ERP/PDKS-bordro entegrasyonu kritiktir.

Yeni bilgisayarlı transit sistemi.

New Computerized Transit System. AB ve TC'nin transit ticaret beyannameleri için ortak elektronik sistemi. Dış ticaret ERP'leri için entegrasyon hedefi.

Halka açık şirket raporlaması.

Sermaye Piyasası Kurulu'nun halka açık şirketlerden istediği finansal ve özel durum raporlamaları. KAP üzerinden TFRS uyumlu bildirimler gerektirir.

Türkiye Finansal Raporlama Standartları.

IFRS'in Türkçe karşılığı ve KGK tarafından yayımlanan yerel uyarlaması. Bağımsız denetime tabi şirketler için zorunlu raporlama çerçevesidir.

Yerel muhasebe standardı seti.

KGK tarafından yayımlanan ve IAS karşılığı olan Türkiye Muhasebe Standartları. TFRS ile birlikte tam set olarak uygulanır. (Lojistik TMS ile karıştırılmamalı.)

Veri Sorumluları Sicil Bilgi Sistemi.

KVKK kapsamında veri sorumlularının kişisel veri envanterini KVKK Kurumu'na bildirmek için kullandığı sicil sistemi. Belirli ölçeğin üstündeki şirketler için kayıt zorunludur.

Mal ve hizmet alış-satış bildirimi.

Aylık bazda 5.000 TL ve üstü mal/hizmet alış (Form BA) ile satışların (Form BS) GİB'e bildirildiği formlardır. ERP genellikle otomatik üretir.

Kanunen kabul edilmeyen gider.

Vergi mevzuatına göre matrahtan düşülemeyen gider kalemleri (özel iletişim vergisi, bazı bağış ve cezalar). ERP'de muhasebe planında ayrı kodla izlenir.

Grup şirket bilançosu.

Ana ortaklık ve bağlı ortaklıkların finansal tablolarının tek bir mali tabloda birleştirilmesi. Holding yapılarında ve halka açık şirketlerde zorunludur.

Banka POS hareketi mutabakatı.

Mağaza kasalarındaki POS satışlarının banka ekstresindeki valör tarihi ve komisyonla eşleştirilmesi. Perakende ve HoReCa ERP'lerinde otomasyonu kritik.

Accrual basis muhasebe.

Gelir ve giderin nakit hareketinden bağımsız olarak gerçekleştiği dönemde kayıt altına alınması ilkesi. Bilanço esasında defter tutan tüm işletmeler için zorunludur.

TDHP — Türkiye standardı.

Türkiye'de tüm işletmelerin uymak zorunda olduğu hesap planı çerçevesi. Ana hesap kodları (1xx-9xx) Maliye Bakanlığı tarafından belirlenir; ERP'lerin çekirdeğinde gelir.

Havacılık & savunma kalite standardı.

Aerospace standardı. Havacılık ve savunma sektörü tedarikçilerinin uyduğu kalite yönetim standardı. ERP'de konfigürasyon yönetimi ve seri-bazlı izlenebilirlik gerekir.

İyi üretim uygulamaları.

Good Manufacturing Practice. İlaç ve gıda sektörlerinde uyulması zorunlu üretim standardı. ERP'nin kendisinin de validasyonlu olması istenir.

Gıda güvenliği yönetim sistemi.

Hazard Analysis and Critical Control Points. Gıda üretim sürecinde kritik kontrol noktalarının izlenmesini gerektiren standart; ERP'de parti izlenebilirlik ile sağlanır.

Otomotiv kalite standardı.

International Automotive Task Force. Otomotiv yan sanayide OEM'lerin tedarikçilerinden talep ettiği kalite yönetim standardı. ERP'de PPAP, FMEA, kontrol planı izlenebilirliği gerektirir.

Komut/sorgu sorumluluk ayrımı.

Command Query Responsibility Segregation. Yazma (komut) ve okuma (sorgu) modellerinin farklı yapılarla ele alınması. Yüksek hacimli ERP raporlama senaryolarında ölçeklenebilirlik sağlar.

Olay kayıtlı durum yönetimi.

Sistem durumunun anlık değer yerine tüm olayların kronolojik kaydı olarak saklandığı mimari kalıp. Denetim izi ve geri dönüş kolaylığı sağlar; modern ERP çekirdeklerinde tercih edilir.

API-öncelikli ERP yaklaşımı.

ERP çekirdeğinin tüm yeteneklerini API üzerinden sunduğu, kullanıcı arayüzünün ayrıştırılabildiği yaklaşım. Mobil, e-ticaret ve özel portal entegrasyonlarında esneklik sağlar.

Bulut + on-premise karışımı.

Bazı modüllerin bulutta, bazılarının kendi sunucuda çalıştığı karma kurulum modeli. Esneklik sağlar; karmaşıklık getirir.

Mikro servis tabanlı sistem.

Uygulamanın bağımsız olarak geliştirilip dağıtılabilen küçük servislere ayrıldığı mimari kalıp. Modern ERP'lerde modül bazında ölçeklenmeyi mümkün kılar.

Çok kiracılı mimari.

Tek bir uygulama örneğinin birden fazla müşteri (tenant) tarafından, veriler izole biçimde paylaşıldığı bulut mimarisi. SaaS ERP'lerin temel yapı taşıdır.

Sunucu kurulumlu yazılım.

Yazılımın işletmenin kendi sunucularında çalıştırıldığı klasik kurulum modeli. Tam veri kontrolü ve derin özelleştirme sunar.

Hizmet olarak yazılım.

Software as a Service. Yazılımın bulutta çalıştırıldığı, abonelikle erişilen model. Hızlı kurulum ve sabit aylık maliyet sunar.

Uygulama programlama arayüzü.

Application Programming Interface. ERP'nin diğer sistemlerle (e-ticaret, kargo, banka) konuşmasını sağlayan teknik arayüz. REST ve GraphQL en yaygın türleridir.

Elektronik veri değişimi.

Electronic Data Interchange. Şirketler arası standart formatta otomatik veri akışı. Otomotiv (VDA, ODETTE) ve perakende sektörlerinde yaygın.

Dizin servisi entegrasyonu.

Kullanıcı, grup ve yetki bilgilerinin merkezi dizin servisi üzerinden yönetilmesi. ERP genellikle Active Directory veya LDAP üzerinden kullanıcı senkronizasyonu yapar.

Az kod ile uygulama geliştirme.

Sürükle-bırak tasarımcı ve görsel iş akışı bileşenleri ile özel uygulama geliştirme platformu. ERP'nin yan modüllerini hızla genişletmek için kullanılır.

Tek oturum açma.

Single Sign-On. Kullanıcının bir kez kimlik doğrulayıp birden fazla uygulamaya tekrar parola girmeden erişebilmesi. Kurumsal ERP'lerde Azure AD / Google Workspace ile entegre kullanılır.

Olay tetikli HTTP çağrısı.

Bir sistemde olay gerçekleştiğinde önceden tanımlı bir URL'e otomatik HTTP isteği gönderilmesi. ERP'nin e-ticaret ya da kargo sistemleriyle gerçek zamanlı entegrasyonunda kullanılır.

Her alanda en iyi çözüm seçimi.

Tek bir tedarikçinin tüm modüllerini almak yerine her iş alanı için sınıfının en iyisi yazılımın seçilip entegre edildiği yaklaşım. Esneklik sağlar; entegrasyon yükü artar.

Tek seferlik tüm modül geçişi.

Tüm modüller ve tüm lokasyonların aynı anda canlıya alındığı geçiş yöntemi. Daha kısa proje süresi sağlar; risk yüksektir.

Değişim yönetimi.

ERP geçişinde son kullanıcı direncini azaltmak ve yeni süreçlerin benimsenmesini sağlamak için yürütülen iletişim, eğitim ve destek faaliyetlerinin bütünü. Başarısızlığın en sık nedenidir.

Modüler bileşik ERP.

Tek bir monolitik paket yerine, en iyi servis bileşenlerinin API'lerle birleştirildiği modern ERP yaklaşımı. Gartner'ın Postmodern ERP vizyonunun devamıdır.

Özelleştirme ile yapılandırma farkı.

Configuration: standart parametrelerle ürünü uyarlamak. Customization: kod yazarak ürünü değiştirmek. ERP projelerinde bu denge TCO ve yükseltilebilirliği belirler.

Uyum-boşluk analizi.

İşletme süreçlerinin standart ERP fonksiyonlarına ne ölçüde uyduğunun (fit) ve nerede özelleştirme gerektiğinin (gap) sistematik analizi. Proje kapsamı ve maliyetinin temelidir.

Canlıya geçiş anı.

ERP sisteminin gerçek operasyonel kullanım için açıldığı tarih. Cutover planı, açılış bakiyeleri, eğitim ve hypercare sürecini kapsayan kritik proje kilometre taşıdır.

Eski ve yeni sistem paralel çalışma.

Yeni ERP'nin canlıya alınmadan önce eski sistemle aynı dönem boyunca paralel işletilmesi. Veri ve süreç doğrulamasında güvence sağlar; iş yükünü iki katına çıkarır.

Aşamalı modül/lokasyon geçişi.

Modüllerin ya da lokasyonların belirli bir takvimle aşama aşama canlıya alındığı geçiş yöntemi. Riski dağıtır; entegrasyon karmaşıklığını artırır.

Çekirdek + uydu yaklaşımı.

Gartner'ın tanımladığı, küçültülmüş ERP çekirdeği etrafında entegre edilen uydu (CRM, HCM, e-ticaret) sistemleri yaklaşımı. Composable ERP'nin habercisi.

Teklif çağrı belgesi.

Request for Proposal. ERP seçimi öncesi tedarikçilerden detaylı teklif istemek için hazırlanan, gereksinim ve değerlendirme kriterlerini içeren belge.

İki katmanlı ERP stratejisi.

Merkez şirkette büyük ölçek bir ERP (tier 1), şube/iştiraklerde daha hafif bir ERP (tier 2) kullanılması. Yatırım maliyetini optimize eder; entegrasyon önemlidir.

Standart, özelleştirmesiz kurulum.

ERP'nin standart fonksiyonelliği üzerinde minimum özelleştirme ile devreye alınması. Daha hızlı, daha ucuz ve daha kolay yükseltilebilir; süreç uyumlandırma gerektirir.

Yatırım gideri / işletme gideri.

On-premise ERP genellikle Capex (sermaye yatırımı), SaaS ERP ise Opex (işletme gideri) olarak muhasebeleştirilir. Vergi planlamasını ve nakit akışını doğrudan etkiler.

Gizli maliyetler.

Sözleşmede net görünmeyen entegrasyon, ek modül aktivasyon, depolama, kullanıcı artışı, yıllık zam ve çıkış maliyetleri. ERP TCO hesabında en sık atlanan kalemdir.

Devreye alma maliyeti.

Lisans dışında danışmanlık, veri göçü, özelleştirme, eğitim ve test çalışmalarını kapsayan proje maliyeti. ERP'de tipik olarak lisansın 1-3 katı arasındadır.

Yıllık bakım ücreti.

Perpetual lisanslarda yıllık ödenen, sürüm güncellemeleri ve teknik destek hakkı veren ücret. Genellikle lisans bedelinin %18-22'si seviyesindedir.

İsim bazlı / eşzamanlı kullanıcı.

Named: her tanımlı kullanıcı ayrı lisanslanır. Concurrent: aynı anda sisteme giren kullanıcı sayısı kadar lisans alınır. Vardiyalı işletmelerde concurrent çoğu zaman ekonomiktir.

Süresiz lisans.

Tek seferlik ödemeyle alınan, süresiz kullanım hakkı veren klasik lisans modeli. Genellikle yıllık bakım ücreti (%18-22) ile birlikte gelir; on-premise ERP'lerde yaygındır.

Yatırım getirisi.

Return on Investment. ERP yatırımının kazandırdığı net faydanın yatırım maliyetine oranı. ERP'de tipik geri ödeme süresi 18-36 aydır.

Abonelik tabanlı lisans.

Aylık veya yıllık ödenen, kullanıcı veya modül bazlı ücretlendirme modeli. SaaS ERP'lerin standart fiyatlandırma yaklaşımıdır.

Toplam sahip olma maliyeti.

Total Cost of Ownership. Yazılım lisansı, donanım, danışmanlık, eğitim, bakım ve çıkış maliyetleri dahil 3-5 yıllık toplam maliyet. ERP karşılaştırmasında en doğru metriktir.

Tedarikçiye bağımlılık.

Veri formatı, özelleştirme yatırımı veya teknik bağımlılıklar nedeniyle başka bir ERP'ye geçişin yüksek maliyetli hâle gelmesi. Sözleşme öncesi veri ihracı garantilenmelidir.